غدد و متابولیسم

دیابت شیرین

دیابت چیست؟
یک اختلال سوخت و سازی در بدن است. در این بیماری توانایی تولید انسولین در بدن از بین می‌رود و یا بدن در برابر انسولین مقاوم شده و بنابراین انسولین تولیدی نمی‌تواند عملکرد طبیعی خود را انجام دهد. نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است. دیابت دو نوع اصلی دارد. در دیابت نوع یک تخریب سلولهای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و در نوع دو مقاوت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود. در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند. در دیابت، سرعت و توانایی بدن در استفاده و سوخت و ساز کامل قند کاهش می‌یابد از این‌رو میزان قند خون افزایش یافته که به‌آن هایپرگلیسمی می‌گویند. وقتی این افزایش قند در دراز مدت در بدن وجود داشته باشد تخریب رگ‌های بسیار ریز در بدن ایجاد می‌شوند که می‌توانند اعضای مختلف بدن همچون کلیه، چشم و اعصاب را درگیر کنند. همچنین دیابت با افزایش خطر بیماری‌های قلبی عروقی ارتباط مستقیمی دارد؛ لذا غربالگری و تشخیص زودرس این بیماری در افراد با ریسک بالا می‌تواند در پیشگیری از این عوارض مؤثر باشد. تشخیص و همچنین غربالگری دیابت با انجام آزمایش قند خون میسر است. درمان این بیماری هم مانند بسیاری بیماری ها فقط قابل کنترل است. اینکه با مصرف چند روزه یک دارو بتوان به درمان نهایی این بیماری رسید، بدون آنکه نیاز به درمان دیگری وجود داشته باشد، غیرممکن است. دیابتی ها نیاز به کنترل همیشگی قند خون با دارو یا انسولین و کنترل میزان فشار خون، چربی خون، اختلالات تیروئید، کنترل چشم ها و کلیه ها دارند و این کار موجب می شود که طول عمر عادی داشته باشند و گرفتار عوارض قند خون نشوند.

هیپوگلایسمی یا کاهش قند خون
در مواردي مانند غذا نخوردن و استفاده زياد از داروهاي کاهنده قند خون چه به صورت خوراکي و چه به صورت تزريقي در افراد ديابتي، قند خون کاهش مي يابد که ممکن است به طور ناگهاني يا به صورت تدريجي باشد و از شخصی به شخص ديگر متغير باشد. علائم هیپوگلایسمی عبارتند از: علائم عصبي مانند ناتواني در تمرکز، احساس سبکي سر، گيجي، کاهش حافظه، بي حسي لب و زبان، بريده بريده صحبت کردن ، رفتارهاي بي منطق يا تهاجمي، دو بيني و خواب آلودگي و علائم عمومي مانند تعريق، لرز، تپش قلب، عصبانيت، گرسنگي، ضعف، پوست مرطوب، رنگ پريدگی و در موارد افت شديد قند خون، ممکن است رفتارهاي عدم آگاهي به زمان و مکان، تشنج، مشکل از خواب بيدار شدن يا از دست دادن سطح هوشياري مشاهده شود. البته ممکن است بیمار هیچ کدام از علایم گفته شده را نداشته باشد پس مطمئن ترین راه برای اطلاع یافتن از افت قند خون کنترل قند خون می باشد. علائم افت قندخون زمانی رخ می دهد که قند خون به 70 میلی گرم بر دسی لیتر یا کمتر می رسد.

اقداماتی که باید هنگام افت قند انجام دهید:
پس از کنترل قند خون و اطمینان از افت قند خون بلافاصله باید یک قند با جذب سریع استفاده کنید. باید همیشه مواد قندی همراه خود داشته باشید. موادی که به سرعت قند خون را بالا می برند عبارتند از:
◄ سه حبه قند
◄ نصف لیوان آبمیوه
◄ یک قاشق شکر یا عسل
15 دقیقه بعد از صرف یکی از موارد فوق، قند خونتان را اندازه بگیرید، اگر افزایش نیافته بود دوباره این کار را تکرار کنید تا قند خونتان به 70 میلی گرم بر دسی لیتر برسد سپس یک میان وعده مصرف شود.
در صورتیکه قند خون 70 میلی گرم بر دسی لیتر نرسد باید با اورژانس تماس گرفته شود
◄ توجه داشته باشید که مصرف میان وعده ها تا حد زیادی می تواند از حملات افت قند خون جلوگیری کند.
◄ چنانچه بيمار بيهوش شده هرگز نباید از راه دهان چیزی به وی خورانده شود؛ زیراخطر خفگي وجود دارد. بيمار را به پهلو بخوابانید و همزمان با اورژانس 115 تماس گرفته شود.

هایپر گلایسمی یا افزایش قند خون
به افزایش قند خون بیمار به میزان 180 میلی گرم بر دسی لیتر یا بیشتر گفته می شود. علائم هیپر گلاسیمی عبارتند از: گرسنگی ، تشنگی، ادرار بیش از حد معمول، پر خوری، پر نوشی، کاهش آب بدن، کاهش وزن ، ضعف عفونتهای مکرر ، تاری دید ، خستگی ، گرفتگی عضلات

عدم کنترل دیابت و عوارض آن
عوارض بینایی: تحت کنترل نبودن قند خون، اثر تخریب کننده ای روی عروق شبکیه چشم داشته و می تواند موجب بروز تاری دید و نابینایی شود. به همین سبب معاینه های دوره ای چشم ها توصیه می شود.
عوارض کلیوی: کلیه ها نیز در صورت بالا بودن قند خون، آسیب دیده و دیالیز را به دنبال خواهد داشت. به همین سبب معاینه دوره ای کلیه ها توصیه می شود.
پای دیابتی: عدم کنترل قند خون و عدم مراقبت صحیح از پاها، موجب ایجاد زخم هایی در پا می شود. این زخم ها می تواند به از کار افتادگی و قطع پاها منجر شود. علاوه بر کنترل قند، هر روز پاهای خود را معاینه نمایید و کفش مناسب بپوشید.
عوارض قلبی و عروقی: دیابت کنترل نشده، احتمال حمله قلبی، سکته مغزی و فشار خون را افزیش می دهد.
عوارض عصبی: اعصاب حسی و حرکتی اندامها مخصوصاً پاها در اثر قند خون بالا دچار آسیب می شوند که معمولاً به صورت بی حسی و گز گز کف پا خود را نشان می دهد. از دیگر عوارض عصبی، می توان به ناتوانی جنسی در آقایان اشاره کرد.
عفونت لثه و دندان: افراد دیابتی بیشتر در معرض خطر عفونت لثه ها و پوسیدگی و لق شدن دندان ها هستند. لذا توصیه می شود بهداشت دهان و دندان را دقیقاً رعایت کنید.
دیابت و فعالیت: ورزش یکی از راه های پیشگیری ابتلا به دیابت و همچنین کنترل دیابت می باشد. به همین دلیل برای همه افراد توصیه می شود ورزش را جزء برنامه های روزانه خود قرار دهند. در افراد مبتلا به دیابت انجام تمرینات ورزشی کمک زیادی به کنترل وزن، تعادل بهتر قند خون، کاهش نیاز به داروها و انسولین، متعادل نگه داشتن چربی خون و کاهش ابتلا به بیماری های قلبی و عروقی می کند. بهترین نوع ورزش برای افراد مبتلا به دیابت ورزش هوازي می باشد ، در این نوع ورزش فرد به مدت 25-20 دقیقه با شدت کم یا متوسط به صورت مداوم به انجام تمرینات ورزشی می پردازد.
نمونه های از این ورزش هاعبارتند از: شنا، پیاده روی، راه رفتن روی نقاله، بالا و پائین رفتن از پله ها و باغبانی می باشد.
این ورزش ها باعث افزایش ضربان قلب، تعداد تنفس و بهبود سلامت قلبی عروقی می شود. البته لازم به ذکر است جهت انجام ورزش و تنظیم داروهای مصرفی باید با پزشک خود مشورت کنید.

پیشگیری
برخی از عوامل ابتلا به دیابت قابل کنترل است که ازجمله مهم ترین آنها می توان به چاقی به ویژه چاقی شکم، داشتن زندگی بدون تحرک و ماشینی، سیگار کشیدن، مصرف زیاد گوشت قرمز، گوشت های فرآوری شده، لبنیات پرچرب و شیرینی جات، بالا بودن کلسترول و چربی خون اشاره کرد.
یک رژیم غذایی مناسب با کاهش مقدار کربوهیدرات، چربی ها و کالری مصرفی و انجام ورزش هایی مانند پیاده روی باعث می شود که بدن از هورمون انسولین استفاده کند و میزان قند خون را پایین بیاورد.
مراجعه منظم، غربالگری صحیح و تشخیص زودهنگام دیابت، بهترین راه برای جلوگیری و کنترل این بیماری است.

بستن